لغت : جثى : جمع جاثى . كسى كه بر زانو نشسته است . شيعه : جماعت همكار . صلى : مصدر : داخل شدن . اعراب : أَ إِذا ما مِتُّ : عامل « اذا » محذوف است . يعنى « بعثت » ، زيرا ما بعد لام در ما قبل آن عمل نمىكند . الشياطين : مفعول به يا مفعول معه . جثيا : حال . عتياً و صليا : تميز نسبت : ايهم : رفع آن بنا بر استيناف است و « لننزعن » از عمل معلق شده است . برخى هم آن را مبنى دانسته‌اند . شأن نزول : آيهء وَ يَقُولُ الْإِنْسانُ در بارهء ابى بن خلف نازل شده است . وى استخوان كهنه‌اى را برداشت و در حالى كه آن را با دست خود نرم مىكرد و بر باد مىداد ، مىگفت : محمد گمان مىكند كه خداوند ما را پس از مرگ و پوسيده شدن ، زنده مىكند . چنين چيزى امكان ندارد . اين قول از كلبى است . عطا از ابن عباس نقل كرده است كه در بارهء وليد بن مغيره نازل شده است . مقصود : قبلًا در بارهء وعد و وعيد و زنده شدن مردگان گفتگو شد . اكنون به نقل گفتار منكران قيامت مىپردازد و گفتار آنها را با روشنترين برهان پاسخ مىگويد : وَ يَقُولُ الْإِنْسانُ أَ إِذا ما مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيًّا : اين استفهام براى انكار و استهزاست . يعنى : آن انسان كفر پيشه مىگويد آيا وقتى كه مردم ، خداوند مرا زنده مىسازد ؟ !